kvir identiteti, neheteroseksualna orijentacija, rodni identitet, ljudska prava, identitetski alteriteti

Predmet rada je nasilje nad decom (lica mlađa od 18 godina) iz kategorija LGBTI u Srbiji. Nasilje je najveći izazov sa koji se suočavaju ali su prisutni i međusobnop ovezani i incidenti iz domena diskriminacije, marginalizacije i izolacije, pretnji nasiljem, kao i samih akata nasilja i permantnog prisustva straha od svih pomenutih izazova. Radnje izvršenja nasilja dolaze uglavnom iz dva izvora, od članova primarne porodice s jedne strane, kada su izvršioci nasilja članovi porodice, i odrasli i deca. S druge strane, nasilje dolazi od članova vršnjačke grupe, kada su i žrtve i nasilnici deca. Prisutno je i nasilje u javnom prostoru od strane grupa i pojedinaca, odraslih i mladih, motivisanih homofobijom. Mesta dešavanja su stambeni objekti, škole, sportski klubovi i tereni, ulice i parkovi i sl, što upućuje da je obuhvaćen gotovo celokupan prostorni/fizički ambijent egzistencije te dece. Cilj je ukazivanje na ozbiljnost nastalih posledica koje su višestruke, psihičke fizičke sl. U tekstu se navode slučajevi nasilja nad LGBTII decom, ali i iskustva porodičnog prvazilaženja tih izazova. Navedena su i iskustva nekih evropskih zemalja gde su medicinski tertmani u vidu “dehomoseksualizacije” zakonski zabranjeni i krivično sankcionisani (npr. Francuska, Nemačka). Uvodi se u upotrebu aktivistički korišćen pojam “prebrodioci/prebroditeljke” za LGBTI odrasle sa iskustvom nasilja. U zaključku se posebno naglašava neophodnost roditeljske zaštite i porodične podrške kao pravog ambijenta u kome treba da odrastaju deca LGBTI pripadnost, i s tim u vezi, grupe za podršku roditeljima kao i javni primeri/uzori roditeljske podrške. Smanjivanje homofobičnog govora mržnje u javnom diskursu takođe se može identifikovati kao moment neophodne prevencije nasilja nad LGBTI decom.

Ključne reči: LGBTI, nasilje, marginalizacija, izolacija, pretnje, prinudno “lečenje”, porodično nasilje, vršnjačko nasilje, “prebrodioci/prebroditeljke”

Biomedicinski potpomognuta oplodnja (BMPO) je grana medicine koja leči neplodnost u slučajevima kada je uzrok nemoguće otkloniti, tako da se on mora zaobići. BMPO je u humanu reproduktivnu medicinu zvanično ušla 1978.godine kada se rodila prva beba nastala na ovaj način. Od tada za preko tri decenije primene, broj beba začetih na ovaj način prešao je 5 miliona, da bi u periodu dužem od 40 godina taj broj dostigao više od osam miliona beba rođenih procedurom vantelesne oplodnje. Tematski, tekst obuhvata sleeće oblasti: Feminizam, Ko ima pravo na BMPO, Surogat materinstvo, Embrioni, Istorijat razvoja BMPO u Srbiji, Poređenje zakonskih odredaba od 2009 do 2017, Vojvodina, Pandemijske mere i BMPO Obustave, prekidi, nastavak funkcionisanja Kovid i ulazak u program, donorstvo reproduktivnih ćelija, pojam i načela, Ko daje Ko prima, Banka reproduktivnih ćelija, tkiva i embriona, Uslovi, restrikcije i zabrane, Anonimnost donacije, Pravo deteta na identitet, psihološka situacija žena u procesu BMPO, Dijagnoza, strah, neizvesnost, tuga, krivica Šta se nikada ne govori, Vantelesna oplodnja, stres, neuspešni pokušaji, tuga, izolacija, odustanak, različito reagovanje žena i muškaraca, Podrška zakonodavca, LGBT roditeljstvo u svetlu novog zakona o BMPO i pratećih zakonskih akata, Kritička analiza opšte situacije LGBTI roditeljstva LGBTI roditeljstvo de lege ferenda (potrebne zakonske promene).

Ključne reči: Biomedicinski potpomognuta oplodnja, neplodnost, banka reproduktivnih ćelija, tkiva i embriona, Srbija novi propisi, LGBT roditeljstvo, pravo deteta na identitet, potrebne de lege ferenda zakonske promene

Fokus istraživanja je na društvenoj integrisanosti LGBTI osoba a ne na postojanje društvene distance. Uprkos kontinuiranog postojanja viktimizacije nasiljem i diskriminacijom, posebno mladih LGBTI+ osoba, rezultati istraživanja dekonstruišu neke stereotipe i predrasude ukazujući da postoji i trend promena povoljnih po LGBTI osobe. Intervjuisanje putem online upitnika i putem direktnog ličnog kontakta je obavljeno od 1. februara do 30. aprila 2021. godine. Istraživanje je obuhvatilo dva odvojena upitnika, prvi za opštu, većinsku populaciju koji se zasniva na prilagođenoj Bogardusovoj skali socijalne distance konstruisane za ispitivanje i merenje socijalne distance kroz stepen spremnosti ispitanih osoba da prihvate razne vrste socijalnih interakcija sa pripadnicima ispitivane socijalne grupe. Pored toga, radi autentičnog, preciznog utvrđivanja stepena integrisanosti LGBTI+ osoba i posebno, utvrđivanja mogućih pravaca i aktera poboljšanja, primenjen je drugi upitnik namenjen za manjinsku populaciju samoidentifikovanih LGBTI+ osoba da se ispitaju njihova lična iskustva, stavovi i ocene o sopstvenom položaju i ostvarivanju prava u Srbiji. Istraživanje je obuhvatilo zbirno ispitanika/ca iz obe grupe u ukupnom uzorku od 1151 osoba: 687 punoletnih osoba iz tzv. opšte populacije (249 muškaraca i 438 žena) i 464 punoletnih osoba samoidentifikovanih kao pripadnica/pripadnika LGBTI+ populacije (237 žena 227 muškaraca).

Sagledani su postojeći izazovi, ali i uticaji niza momenata koji imaju kapacitet poboljšanja socijalne integrisanosti te populacije: npr. drugi mandat premijerke otvorene lezbejke, redovno održavanje prajd marševa u Beogradu, Merlinka festivala, kontinuirano funkcionisanje Prajd info centra u centru Beograda još od 2018., kao i aktivnosti niza organizacija civilnog društva koje se bave ljudskim pravima LGBTI populacije. Konstatovana je znatna spremnost opšte populacije da uđe u razne poslovno-privatne odnose sa LGBTI osobama, jasno je većinsko neslaganje ispitanih lica sa negativnim stavovima koji postoje u javnosti o LGBTI populaciji, i medijskom i političkom diskursu, kao i slaganje sa pozitivnim stavovima koji su dobili značajnu, nadpolovičnu prihvaćenost ispitanih lica. Važno je da LGBTI osobama treba omogućiti registrovano partnerstvo kao oblik zasnivanje porodičnih zajednica, da u školama treba da se uči o ljudskim pravima i dostignucima LGBTI populacije, da zaštita LGBTI populacije od fizičkog nasilja i diskriminacije mora da bude doslednije sprovedena, da je zadatak države je da omogući redovno i bezbedno održavanje parada ponosa. Za 97.4 posto ispitanika opšteg uzorka kao najvažniji zakon je ocenjen Zakon o istopolnom istopolnim zajednicama, dok je za 95.3 posto ispitanih najvažniji Zakon o rodnom identitetu.

Ključne reči:istraživanje društvenog položaja LGBTI osoba, Srbija 2021, trendovi integracije, prihtsavljivost poslovno prijateljskih odnosa, afirmisanje pozitivnih stavova, odbbacivanje negativnih stavova, potrebni zakoni o istopolnim zajednicama i rodnom identitetu

Izlažu se različiti pristupi razumevanju fenomena transrodnosti, sa stanovišta medicine, prava, aktivizma, sociologije, kriminologije, sporta, penologije, medija, politike, ezoterije, akademije, monoteističkih religija. Afirmiše se pravo da se žive svoji autentični životi, jer su svi ljudi jednakovredni mada istovremeno različiti u svojoj prirodnoj posebnosti kao individue. Tekst Pogovora poziva na poštovanje hrabrosti trans osoba i svega što čini njihovu egzistenciju specifičnom i autentičnom.

Ključne reči:Fotografije, transrodne osobe, Balkan, stereotipi, izvan rodne binarnosti

U tekstu se analizira društveni kontekst perioda pandemijskih mera u Srbiji (mart – april 2020). Konstatuje se vrlo uočljiv porast hostiliteta prema svima drugima i različitima, delimično zahvaljujući i netolerantnom javnom diskursu ponekih zvaničnika, a delimično i usled opšte situacije. U njoj su glavne karakteristike bile intenzivirana anksioznost, neizvesnost usled višestruko otežanih uslova života za sve, širenja zaraze i straha od nje, ograničenosti izlazaka i obavljanja redovnih aktivnosti, kao i usled tipičnog mehanizma traženja „krivca“ za opšte nedaće i sl. Navodi se da situacija širenja zaraze kovid virusom, pogađa intenzivnije i drugačije lezbejke i trans žene kao pripadnice nevoljenih „drugih“. Lezbejke i trans žene u ovoj specifičnoj situaciji najčešće nisu diskriminisane i marginalizovane samo zbog svoje seksualne orijentacije i rodnog identiteta, već su ne retko i u intenziviranoj intersekcionalnoj situaciji nepovoljnih i diskriminatornih okolnosti (takođe tipične za te grupe), zbog svoje nezaposlenosti, siromaštva, beskućništva, invalidnosti, odbačenosi od porodica, nestabilnih pratnerskih odnosa, lošeg zdravstvenog stanja, uzrasta (i starost i mladost mogu u kombinaciji sa ostalim okolnostima da budu diskriminogeni faktori).

Ključne reči: Lezbejke, trans žene, antipandemijske mere u Srbiji, period mart april 2020

lezbofobično nasilje, govor mržnje, istopolna partnerstva, opšti položaj LGBTI populacije, izveštaji nezavisnih institucija

U ovom radu se prezentira analiza kompleksne društveno rizične situacija individualnog transrodnog subjekta. Sa stanovišta hegemonističke muževnost, transrodno telo je nedopustiva individualna devijacija onoga ko je precipiran kao slab, nemuževan muškarac, što se sa tog stanovišta percipira kao vid izdajničkog zanemarivanja i napuštanja muške fizičke snage, socijalne dominacije, ukratko, muškosti. Od prvog trenutka kad transrodni subjekt započne život u skladu sa sopstvenim individualnim rodnim identitetom, tim činom individualizacijskog iskoraka iz kamuflirajuće kolektivne zone binarnog rodnog komfora, ulazi u moralni i pravni vakuum nazaštićenosti i izloženosti ostrakizmu. Rodno neusaglašeni ljudi tj. oni koji kategorijalno i lično ne pripadaju binarnoj podeli na žene i muškarce, stalno su među najugroženijim članova LGBT zajednice svuda u svetu pa i u Srbiji – među onima za koje postoji najveća verovatnoća da će ih tući, silovati, i ubijati, da će biti kriminalizovani i označeni kao devijantni, za koje postoji najveća verovatnoća da će završiti u psihijatrijskim bolnicama i zatvorima, kojima najčešće uskraćuju stanovanje, zaposlenje i zdravstvenu zaštitu, koje u mladosti najčešće odbacuju i maltretiraju i porodica i škola i vršnjačka sredina, a kad odrastu nalaze se među onima za koje postoji najveća verovatnoća da će im oduzeti sopstvenu decu, da će biti beskućnici, lica bez ličnih dokumenata, stalnog mesta boravišta. Ovo je posebno izraženo u situacijama intersekcionalnosti sa drugim grupama svoje socijalne i identitetske pripadnosti, npr. rasom, siromaštvom i sl.

Ključne reči: transrodno telo, individualizam, hegemonistička muškost, trans žene, marginalizacija, diskriminacija, rodno zasnovano nasilje

The paper analyzes European examples of prison treatment of transgender prisoners. There are differentiated two different categories of transgender convicts: the one which consists of persons who have completed the gender reassignment surgery (sex change), and the second consists of those who in the broadest sense, can be called “preoperative”, who in fact are in various stages of hormone therapy. While for the members of the first group mainly there is no doubt to be treated in accordance with their newly gained gender, especially in countries where the transition process include personal documents replacement, the major problem is of those whose gender identity differs from their still completely other anatomy. Their prison treatment is generally not solved by legal regulations. Somewhere the regulations are public policy documents, e.g. in Scotland. In Italy there is one Action Plan and one Ministerial Decree, as well as the practice of some prisons. The article details the cases of treatment of transgender prison convicts in France, Germany and Spain, as models of good intentions and probably of good practices in the make. Examples of Bulgaria and Turkey are listed as negative examples of the lack of any legal regulation which obviously open the way for large scale violence and discrimination against transgender convicts.

Key words: European examples, treatment of transgender prisoners, two different categories of transgender convicts, transition process, Scotland, Italy, Grance, Germany, Spain, Bulgaria, Turkey

Za transrodne osobe se može generalno konstatovati da sve vrste lišenja slobode u pritvorskim i zatvorskim institucijama kao i sabirnim centrima za migrante, predstavljaju ozbiljnu opasnost za njihove živote, fizički i mentalni integritet, ljudsko dostojanstvo i opštu dobrobit. Kako su transrodne osobe postale glasnije u odbrani svoje bezbednosti i svojih prava, američki zatvorski sistem koji smešta osuđena lica po konvencionalnoj binarnoj rodnoj podeli počeo je da se suočava sa brojnim izazovima. Transrodni osuđenici koji su pretrpeli nasilje i maltretman često su smešteni u samice, što je mera, iako namenjena njihovoj zaštiti, u stvari ozbiljna kazna. Izolacija uzima ogroman psihološki danak, a predstavlja i povećan riziku od napada od strane stražara. Otvoreno je pitanje kako da se prilikom smeštaja rešava situacija očigledne kontradikcije između njihove službene rodne pripadnosti i njihove spoljašnjosti i rodnih aspiracija. Otvoreno je i pitanja početka, i/ili nastavka hormonalno operativnog procesa rodnog prilagođavanja za vreme izdržavanja zatvorske kazne. U tekstu se navode test sudske odluke, zakonska rešenja na federalnom nivou i u Kaliforniji, studija nedavnih slučaja, kao i alternativna mogućnost smeštaja transrodnih u GBT čaure, tj. posebna zatvorska krila namenjena transrodnim ženama i gejevima.

Ključne reči: transrodne žene u zatvoru, hormonska terapija, test sudske presude, seksualno nasilje, GBT čaure, Rikers Ajlend

Cilj ovog teksta je analiza različitih oblika nasilja u okviru režima prinudne normalizacije prema LGBT deci od strane njihovih roditelja i drugih bliskih srodnika koji su najčešće rigidno normativnog tipa, mnogo ređe fleksibilno normalizujući. Metodološki pristup toj analizi koristi teorije identiteta, kombinovane sa objavljenim autentičnim izjavama LGBT osoba i njihovih roditelja. Pojam „proizvodnje tela“ u ovom slučaju sadrži odbacivanje, koje uključuje pretnje, prinudno lečenje, razne vidove fizičkog i psihičkog nasilja do izbacivanja iz roditeljskog doma. Fleksibilno normalizujući režimi idu od ignorisanja, preko prihvatanja, do moguće aktivne zaštitničke uloge. Patrijarhalni model dominacije i subordinacije, needukovanost i homofobični društveni ambijent identifikovani su u ovom tekstu kao glavni uzroci porodičnog nasilja prema LGBT deci. Promena obrazovnog sistema, smanjivanje opšteg nivoa homofobije u javnom komunikaconom prostoru, privremena skloništa za LGBT beskućnike i organizovanje grupa podrške njihovim roditeljima, identifikovani su u zaključku kao neki od mogućih pravaca poboljšanja porodičnog ambijenta u kojoj odrastaju LGBT deca i mladi Srbiji.

Ključne reči: LGBT deca i mladi, očevi, majke, drugi članovi porodice, homofobija, needukovanost, roditeljske grupe samopomoći, skloništa, formiranje identiteta

Različiti porodični modeli režima normalizacije LGBT dece od strane roditelja i drugih bliskih srodnika najčšće su u Srbiji rigidno normativnog tipa, mnogo ređe fleksibilno normalizujući. Prilikom suočavanja sa neheteroseksualnom orijentacijom svoje dece, roditelji u „procesu proizvodnje tela“ ne retko pribegavaju i ekstremima u vidu raznih pa i violentnih pritisaka, odbacivanja, pretnji, prinudnog lečenja, i raznih drugih vidova nasilja koji idu od jednokratnog kažnjavanja do izbacivanja iz roditeljskog doma. Patrijarhalni model dominacije i subordinacije, prisilna heteroseksualnost, needukovanost i homofobični društveni ambijent identifikovani su kao glavni uzroci problema roditeljskog obacivanja svoje LGBT dece, odnosno roditeljskog pribegavanja rigidno normativnm tipu prinudne „normalizacije“. Fleksibilno normalizujući režimi kao suprotna roditeljska opcija, idu od manje ili više pasivnog ignorisanja, različitih vidova prihvatanja, sve do aktivne zaštitničke uloge kao najpoželjnije.

Ključne reči: LGBT deca i mladi, očevi, majke, drugi članovi porodice, homofobija, needukovanost roditeljske grupe samopomoći, skloništa, formiranje identitetа

Od prvih naučnih i pravnih koraka u identifikovanju ljudi koji se ne uklapaju u binarnu žensko mušku polno/rodnu podelu proteklo je dosta vremena i desile su se mnoge promene od kojih će u ovom radu biti reči o trendu njihovog uključivanja u sportska tamičenja na ravnopravnoj, nediskriminativnoj osnovi. Kako je i Srbija u procesu sagledavanja potreba za donošenje jednog opšteg Zakona o rodnom identitetu, ta problematika postaje aktuelna i u našoj sredini. Zahtev da sport dosledno bude inkluzivan i nediskriminativan doveo je na početku druge dekade 21. veka do uključivanja transpolnih osoba u sportske aktivnosti, od nivoa koledžskog sporta do olimpijskih igara. Izražena je zabrinutost u pogledu mogućeg, postepenog potiskivanja bioloških žena iz takmičarskog sporta uopšte. Takođe, atraktivnost sportske slave i prateći finansijski aspekti možda mogu da dovedu i do pojave novih „evnuha dvadeset prvog veka“, gonjenih siromaštvom ili zbog pogrešno shvaćenih državnih „interesa“ za promociju na sportskom planu po svaku cenu.

Ključne reči: nebinarni rodni identiteti, trans* osobe, inkluzivnost i nediskriminativnost sportskih takmičenja, Vašingotnska pravila, Štokholmski konsenzus i deklaracija, Odluka Međunarodnog olimpijskog komiteta iz 2011.

U Srbiji roditelji i ostali odrasli članovi porodica LGBT dece i omladine po saznanju o njihovoj seksualnoj orijentaciji i rodnom identitetu ne retko pribegavaju nasilnim metodama ”prevaspitavanja”. Ono se kreće od ograničavanja slobode kretanja, raznih vidova psihičkih pritisaka, prinudnog ”lečenja”, do fizičkog nasilja i izbacivanja iz roditeljskog doma. A umesto nasilja i odbacivanja, LGBT deci je mnogo pre potrebna roditeljska podrška u procesu formiranja svog identiteta i porodična zaštita od homofobičnog ambijenta.

Ključne reči: roditelji LGBT dece i omladine, nasilje, odbacivanje, beskućništvo, kriminalitet, podrška, zaštita

transseksualne osobe, porodični odnosi, brak, roditeljstvo, Evropski sud za ljudska prava, Evropski sud pravde, pravni status, načelo relevantnosti novostečenog pola, načelo pravnog kontinuiteta